Mergelgroeven zijn gangenstelsels die in de afgelopen eeuwen zijn ontstaan ten gevolge van de ondergrondse winning van mergel en kalksteen. De oude term voor het ontginnen van deze mergelblokken is blokbreken.
In de volksmond worden deze groeven "mergelgrotten" genoemd. De naam grotten is geologisch gezien niet correct want het gaat hier niet om een karstverschijnsel maar om mijnbouw. Het zijn in feite kalksteen- of mergelgroeven.

De gangenhoogte varieert van 2 tot 13 meter en de breedte bedraagt doorgaans 3 tot 5 meter.
Het grootste aaneengesloten gangenstelsel bevond zich in het verleden in de Sint Pietersberg: 100 ha en ca 200 km aan gangen.
Het overgrote deel van de ondergrondse mergelgroeven is afgesloten vanwege instortingsgevaar of doet dienst als overwinteringsplaats voor vleermuizen.


Het bouwen van ondergrondse gangen voor voor de mergelwinning wordt tegenwoordig nog maar weinig toegepast. In Nederland worden mergelblokken, bestemd voor de bouw en restauratie, ondergronds alleen nog gewonnen in de Sibbergroeve te Sibbe.
In Maastricht wint de ENCI (Eerste Nederlandse Cement Industrie) nog losse mergel uit de ENCI-groeve als grondstof voor de cementproductie. In groeve 't Rooth te Margraten en de groeve Curfs te Valkenburg wint de firma Ankersmit kalk als grondstof voor de kunstmestbereiding en als hulpstof in gebruik voor de ontzwaveling van rookgassen.